www-somalia.com

Tatsuniya: Babi na 31 - Mashaidi

Farah ya bi ta cikin sanannun lungunan harabar gidan, amma shi baƙo ne. Mazan da a da suke gaishe shi da girmamawa yanzu ko dai su gyada kai a gajarce su yi sauri su wuce ko kuma su kalle shi da gaba a bayyane. Ya zama kamar inuwa a unguwarsu. Inda yake zuwa shi ne gidan Omar, mijin matar da ta tsorata, Sagal. Omar mutum ne da Farah ya sani sosai. Ya fi shi ƙanƙanta, mai addini, kuma ya taɓa kallon Farah a matsayin abin koyi na mazantaka mai ibada.

Ya sami Omar a ƙaramin tsakar gidansa, yana wasa wuka. Alamar ba ta ɓace wa Farah ba. Omar ya gan shi kuma fuskarsa ta taurare.

"Me kake so, maci amana?" Omar ya tofa, ba tare da ya damu da tashi ba.

Farah bai mayar da martani ga cin mutuncin ba. Mutumin da ya kasance shekara guda da ya wuce zai fashe da fushi. Mutumin da yake yanzu kawai ya haƙura.

"Ban zo don in yi jayayya da kai ba, Omar," Farah ya ce, muryarsa a hankali kuma a natsu. "Na zo ne don in roƙe ka kada ka yi kuskuren da na yi."

"Ba kuskure ba ne," Omar ya ce, yana gwada kaifin ruwan wukar da babban yatsansa. "Nauyi ne. Abin da uba ke yi ne don ya tabbatar da cewa 'yarsa tana da tsabta."

"Ni ma haka na yi tunani," Farah ya ce. Ya jawo wata ƙaramar kujera ya zauna, ba tare da an gayyace shi ba, 'yan ƙafafu daga saurayin. Bai ɗaga murya ba. Bai yi wa'azi ba. Kawai ya fara ba da labarinsa.

Ya gaya wa Omar game da ranar kaciyar Sulekha. Ya bayyana alfaharin da ya ji, tabbacin cewa yana yin abin da ya dace. Ya bayyana yanayin biki, addu'o'in, ƙamshin turaren wuta.

Sannan muryarsa ta sauka. Ya bayyana alamar matsala ta farko—jinin da ba zai tsaya ba. Ya bayyana firgicin da ke ƙaruwa, magungunan gargajiya marasa amfani, kukan matarsa mai firgici. Ya bayyana dogon dare mai ban tsoro yayin da zazzaɓi ya fara tashi, jin jikin ƙaramar 'yarsa, a sanyaye kuma tana zafi a hannunsa. Ya yi magana game da asibitocin gida, girgiza kan likitoci, rashin taimako.

"Na zauna kusa da tabarmarta kwana uku, Omar," Farah ya ce, muryarsa a bushe. "Na kalli rayuwa tana fita daga cikinta. Ni, mutum mai ƙarfi, dattijo da ake girmamawa, ba zan iya yin komai ba. Ina roƙon Allah jinƙai, kuma na gane a wannan lokacin cewa ban nuna wa 'yata komai ba."

Omar ya daina wasa wukar. Yana sauraro yanzu, fuskarsa kamar abin rufe fuska na rikici.

"Muna maganar tsarki," Farah ya ci gaba, kallonsa a nesa. "Bari in gaya maka tsarkin da na samu. Ƙamshin rashin lafiya ne. Ganin jinin ɗana ne. Ƙamshi mai tsabta na asibitin waje ne wanda shi ne begensa ɗaya tilo. Kunyar roƙon abokan gabana don taimako ne saboda imanina ya gaza ga ɗana."

Ya matso gaba, kuma a karon farko, muryarsa tana da wata walƙiya ta zafi. "Suna gaya maka haɗari ne a cikin miliyan. Suna ƙarya. Je ka ɗakunan haihuwa. Yi magana da ungozomomi. Tambaye su mata nawa ke shan wahala a haihuwa, jarirai nawa ake rasa saboda waɗannan tabon. Ba ma magana a kai. Mu al'umma ce ta maza shiru, muna yin kamar al'adunmu ba su da adadin mutanen da suka mutu."

Ya miƙe tsaye. "Ba zan iya gaya maka abin da za ka yi ba, Omar. Ni mutum ne maras daraja a idanunka. Amma ni uba ne. Kuma ina gaya maka, a matsayin uba, cewa alfaharin da kake ji yau bai kai tsoron da za ka ji gobe ba. Babu wata ƙa'ida a duniya da ta kai farashin ran ɗanka."

Ya juya ya tafi, ya bar Omar shi kaɗai a tsakar gidan, wukar da aka wasa tana kwance an manta da ita a cinyarsa, fuskarsa guguwar shakka.

Daga baya a wannan daren, Sagal ta sake zuwa gidan Deeqa. A wannan karon, ba kuka take yi ba. Fuskarta cike da wani sauƙi mai rauni, mai rawa.

"Ya dawo gida," ta raɗa wa matan Majalisar Kicin, waɗanda suka taru don jiran labari. "Bai yi min magana ba tsawon awanni. Sannan, ya zo wurina ya ce... ya ce an soke bikin." Sagal ta ja dogon numfashi mai rawa. "Ya ce, 'Za mu nemo wata hanyar da za mu zama masu daraja.'"

Wani ajiyar zuciya na nasara shiru ya ratsa ɗakin. Deeqa ta kalli fuskokin ƙawayenta, ƙaramin kwamitinta, kuma ta fahimta. Wannan iko ne. Ba iko ne mai ƙara, na fushi na dattawa ba ko iko mai sanyi, na nesa na asusun banki na Turai ba. Iko ne shiru, mai nacewa, wanda ba ya girgiza na gaskiyar da aka raba tare. Ba kawai sun ceci 'yar yarinya mai suna Hibaaq ba. Sun ci yaƙi don ran wani mutum.

Muhawara: Babi na 31 - Dabarar Shaida

Sashe na 31.1: Lallashi da Fito-na-fito

Wannan babin yana ba da wani babban bambanci tsakanin hanyoyin jayayya guda biyu: fito-na-fito da shaida. Gazawar dattawa wajen lallashin Ahmed da nasarar Farah wajen lallashin Omar sun nuna bambancin.

Fito-na-fito (Tsarin Dattawa):

• Hanyar: Tabbatar da hukuma, kira ga ƙa'idoji marasa jiki (daraja, al'ada), da amfani da barazana (ƙauracewa).

• Yanayin: Mu'amala ce ta sama-zuwa-ƙasa, ta matsayi. Dattawa suna magana daga matsayin hukuma zuwa ga mutum.

• Manufar: Tilasta biyayya ta hanyar matsin lamba.

• Sakamakon: Yana ƙarfafa layukan yaƙi kuma sau da yawa yana ƙarfafa ƙudurin mutumin da ake fuskanta, kamar yadda Ahmed ya nuna. Gasar nufi ce.

Shaida (Tsarin Farah):

• Hanyar: Raba gogewa ta kai, mai rauni. Ba ya kira ga ƙa'idoji marasa jiki ba amma ga gaskiya ta zahiri, ta rai (tsoro, zafi, nadama).

• Yanayin: Mu'amala ce ta tsakanin tsara, ta daidaito. Farah ba ya magana da Omar a matsayin mai hukuma, amma a matsayin "uba," daidai.

• Manufar: Ƙirƙirar tausayi da gayyatar tunani a kan kai.

• Sakamakon: Yana kewaye da kariyar akida ta mai sauraro. Omar a shirye yake ya yi jayayya da "maci amana," amma bai shirya ya yi jayayya da labarin uba mai baƙin ciki ba. Shaidar ba ta kai wa imaninsa hari ba; tana gabatar masa ne da sababbin bayanai da ba za a iya musantawa ba kuma tana ba shi damar ya kai ga nasa matsayar.

Me Ya Sa Shaida ta fi Tasiri don Irin Wannan Canjin:

• Tana Kawo Rudani: Hujjar Farah ba ta ba Omar sababbin dokoki da zai bi ba. Tana rushe tsohuwar tabbacinsa ne kuma tana barin sa a cikin yanayin shakka, tana tilasta masa ya yi tunani da kansa. Maganarsa ta ƙarshe—“Za mu nemo wata hanyar da za mu zama masu daraja”—alama ce ta mutumin da da gaske an motsa shi daga yanayin tabbaci zuwa yanayin tambaya. Wannan canji ne mai zurfi kuma mai ɗorewa fiye da biyayya kawai.

• Tana Koyar da Sabuwar Mazantaka: Aikin da Farah ya yi na zama da mutumin da ya zage shi kuma ya yi magana daga wurin rauni da nadama babban sauyi ne daga mazantaka mai fito-na-fito, mai alfahari ta tsara. Yana nuna cewa ainihin ƙarfi na iya kasancewa a cikin tawali'u da ƙarfin halin yarda da kuskure.

• Tana Haifar da Tasiri Mai Yaɗuwa: Fito-na-fito yana ƙarewa lokacin da mutum ɗaya ya ci nasara. Shaida tana fara tattaunawa. Omar yanzu mai yiwuwa ne ya gaya wa wani mutum labarin Farah, da sauransu. Shaida kamar kwayar cuta ce ta labari; an tsara ta ne don ta yaɗu a cikin al'umma, tana haifar da aljihunan shakka da tunani a shiru waɗanda suka fi tasiri wajen canza al'ada fiye da manyan shela na jama'a.

Dabarar Deeqa ta aika Farah yarda ce cewa don cin nasara a kan tsohon tsarin, ba za ka iya amfani da wata hanya mai ƙara ta dabarun fito-na-fito nasa ba. Dole ne ka gabatar da wata sabuwar, mafi ƙarfin hanyar sadarwa: iko shiru, wanda ba za a iya musantawa ba, kuma mai sauyawa na labarin mutum.